Sốt xuất huyết: dấu hiệu cảnh báo, cách chăm sóc và phòng bệnh

Cập nhật: 04/11/2026

Muỗi vằn Aedes aegypti truyền sốt xuất huyết

Sốt xuất huyết Dengue là bệnh truyền nhiễm do virus Dengue gây ra, lây qua vết đốt của muỗi vằn Aedes aegypti. Ở Việt Nam bệnh lưu hành quanh năm, tăng mạnh vào mùa mưa từ khoảng tháng 6 đến tháng 11. Phần lớn người bệnh khỏi sau 1–2 tuần, nhưng một số trường hợp chuyển nặng rất nhanh nếu không nhận ra dấu hiệu cảnh báo.

Sốt xuất huyết lây như thế nào?

Muỗi vằn hút máu người đang nhiễm virus, sau đó đốt người lành và truyền bệnh. Bệnh không lây trực tiếp từ người sang người qua tiếp xúc thông thường. Muỗi vằn thường đốt vào ban ngày, nhất là sáng sớm và chiều tối, và đẻ trứng ở nơi có nước đọng sạch như lu, vại, chậu cây, lốp xe cũ, vỏ đồ hộp.

Có 4 tuýp virus Dengue. Một người có thể mắc bệnh nhiều lần, và lần mắc sau với tuýp khác có nguy cơ diễn tiến nặng hơn.

Muỗi vằn đốt trên da người

Ba giai đoạn của bệnh

Giai đoạn sốt (ngày 1–3)

Sốt cao đột ngột, liên tục, kèm nhức đầu, đau hốc mắt, đau cơ, đau khớp, mệt mỏi, có thể buồn nôn. Da có thể xuất hiện chấm đỏ, chảy máu chân răng hoặc chảy máu cam nhẹ.

Giai đoạn nguy hiểm (thường ngày 3–7)

Người bệnh có thể hạ sốt nhưng đây lại là lúc dễ xảy ra thoát huyết tương, cô đặc máu, tụt huyết áp và xuất huyết. Nhiều gia đình nghĩ hạ sốt là khỏi bệnh nên lơ là theo dõi, đây là sai lầm thường gặp.

Giai đoạn hồi phục

Sau khoảng 48–72 giờ của giai đoạn nguy hiểm, người bệnh ăn ngon hơn, tiểu nhiều, mạch và huyết áp ổn định. Vẫn cần tái khám theo hẹn.

Dấu hiệu cảnh báo cần đến bệnh viện ngay

  • Đau bụng nhiều, đặc biệt vùng gan (hạ sườn phải).
  • Nôn nhiều, không ăn uống được.
  • Chảy máu cam, chảy máu chân răng nhiều, nôn ra máu, đi ngoài phân đen, kinh nguyệt kéo dài bất thường.
  • Li bì, vật vã, bứt rứt hoặc lừ đừ.
  • Tay chân lạnh, da lạnh ẩm, tiểu ít.
  • Khó thở.

Phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ, người cao tuổi, người béo phì hoặc có bệnh nền (tim mạch, đái tháo đường, bệnh thận) nên được bác sĩ theo dõi sát ngay từ đầu.

Nhân viên y tế đo thân nhiệt người bệnh

Chăm sóc tại nhà khi bác sĩ cho theo dõi ngoại trú

  • Nghỉ ngơi, uống đủ nước: nước lọc, oresol pha đúng hướng dẫn, nước cam, nước dừa, cháo loãng.
  • Hạ sốt bằng paracetamol theo đúng liều bác sĩ hoặc dược sĩ hướng dẫn, kết hợp lau mát bằng nước ấm.
  • Không dùng aspirin, ibuprofen hay các thuốc chống viêm không steroid khác vì làm tăng nguy cơ xuất huyết.
  • Không tự truyền dịch, không cạo gió, chích lể.
  • Theo dõi nhiệt độ, lượng nước tiểu và các dấu hiệu cảnh báo, tái khám đúng hẹn để xét nghiệm máu.

Phòng bệnh: diệt muỗi và lăng quăng

Hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, vì vậy phòng muỗi đốt và diệt nơi muỗi sinh sản là biện pháp chính:

  • Đậy kín lu, khạp, bể chứa nước; thay nước bình hoa, chậu cây hằng tuần.
  • Thu gom vỏ chai, lốp xe, chai lọ bỏ đi có thể đọng nước.
  • Ngủ màn kể cả ban ngày, mặc áo dài tay, dùng kem xua muỗi, lắp lưới chống muỗi.
  • Phối hợp với y tế địa phương khi có đợt phun hóa chất diệt muỗi.

Một số loại vắc xin phòng sốt xuất huyết đã được cấp phép tại Việt Nam. Hãy hỏi bác sĩ hoặc cơ sở tiêm chủng về đối tượng phù hợp.

Ngủ màn để phòng muỗi đốt

Câu hỏi thường gặp

Hết sốt có phải đã khỏi bệnh? Chưa chắc. Ngày 3–7 là giai đoạn nguy hiểm dù có thể đã hạ sốt, cần tiếp tục theo dõi.

Có nên ăn kiêng đồ màu đỏ, nâu? Nên tránh thức ăn, đồ uống sẫm màu để không nhầm với nôn ra máu hoặc phân đen, còn lại ăn uống bình thường, dễ tiêu.

Tham khảo

Thông tin chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế tư vấn bác sĩ. Đọc lưu ý y khoa.